GS.TSKH. NGND Vũ Minh Giang – Người thầy, nhà khoa học tâm huyết

Tiếp xúc với Giáo sư Vũ Minh Giang lần đầu tiên, điều gây ấn tượng với tôi là ông có đôi mắt sáng, vầng trán vuông vức và sự vững chãi, đàng hoàng, bao dung và nhân ái. Bạn bè, đồng nghiệp, học trò tìm thấy ở ông sự phóng khoáng, mạnh mẽ, quyết đoán, nghĩa hiệp, trọng tình và sự tin tưởng trong khí chất của bậc quân tử...

Tiếp xúc với Giáo sư Vũ Minh Giang lần đầu tiên, điều gây ấn tượng với tôi là ông có đôi mắt sáng, vầng trán vuông vức và sự vững chãi, đàng hoàng, bao dung và nhân ái. Bạn bè, đồng nghiệp, học trò tìm thấy ở ông sự phóng khoáng, mạnh mẽ, quyết đoán, nghĩa hiệp, trọng tình và sự tin tưởng trong khí chất của bậc quân tử – cái khí chất của người Hải Phòng. Hiện ông là chuyên gia cao cấp và đang đảm đương các chức vụ Chủ tịch Hội đồng Khoa học và Đào tạo ĐHQG Hà Nội, phó Chủ tịch Hội đồng Di sản văn hóa Quốc gia, phó Chủ tịch Hội Khoa học lịch sử Việt Nam…

Nối tiếp truyền thống yêu nước của gia đình

GS Vũ Minh Giang sinh ngày 27.5.1951 ở Đông Triều, nơi cha mẹ ông – những người sớm giác ngộ cách mạng, quyết tâm rời quê hương lên chiến khu tham gia kháng chiến. Bố ông quê xã Minh Tân, huyện Thủy Nguyên và mẹ ông là người xã Đông Phương, huyện Kiến Thụy, thành phố Hải Phòng. Đến năm 1955, cậu bé Vũ Minh Giang theo song thân từ chiến khu Đệ Tứ về Hải Phòng. Mảnh đất quê hương ông chiếm giữ vị trí chiến lược quan trọng, là cửa ngõ từ biển vào Thăng Long – Hà Nội, là nơi quân và dân nước Việt đã từng làm nên những chiến tích lẫy lừng trong lịch sử chống ngoại xâm với các chiến thắng oanh liệt trên sông Bạch Đằng dưới sự chỉ huy của Ngô Quyền (năm 938), của Lê Hoàn (năm 981) và của Trần Hưng Đạo (năm 1288). Hải Phòng – thành phố Hoa phượng đỏ, còn được biết đến như một hải cảng đầy sóng gió, một miền đất sâu đậm văn hóa từ xưa và là cái nôi nuôi dưỡng tinh hoa, sản sinh ra biết bao nhân tài cho đất nước như: Lê Chân, Mạc Đăng Dung, Nguyễn Bỉnh Khiêm, Nguyễn Hữu Cầu, Nguyễn Đức Cảnh, Tô Hiệu… Phải chăng văn hóa Hải Phòng đã tạo nên nét tính cách và khí chất nhà giáo, nhà khoa học Vũ Minh Giang thông minh, có chí hướng, mạnh mẽ, đứng đắn, trung thực, ung dung, dù ở bất kỳ cương vị nào giáo sư cũng luôn là con người đầy trách nhiệm.

GS.TSKH Vũ Minh Giang và Tổng thống Donald Trump trong thời gian thăm Việt Nam

Đam mê học hỏi tích lũy kiến thức

Năm 1968, sau khi tốt nghiệp phổ thông ông được chọn vào trường Đại học Tổng Hợp Hà Nội, theo học ngành Lịch sử. Tại ngôi trường có bề dày bậc nhất Đông Dương này, ông may mắn được gần gũi và thụ học các bậc trí thức lớn, nhà khoa học đầu ngành của đất nước. Trong cuộc đời nhiều người chọn nghiệp cho mình nhưng trường hợp của ông lại là “nghiệp” chọn người. Việc ông ban đầu chưa thực sự chọn môn lịch sử làm nghiệp, nhưng rồi gắn bó và theo đuổi nó cả cuộc đời, có lẽ cũng là cái duyên “Trời định”. Ông tâm sự: “Ban đầu vì có nguyện vọng học toán nên khi được phân vào khoa Lịch sử tôi không thích lắm”. Thế rồi một phần bắt đầu từ lời khuyên của bố – một trí thức cách mạng, người đã từng phụ trách một tờ báo lớn, rằng: “Đã nằm trong chương trình đào tạo của một đại học lớn thì ngành nào cũng quan trọng. Điều quan trọng là con có phấn đấu để vươn lên đỉnh cao của ngành đó hay không mà thôi…” Nhưng mặt khác, do được nhúng sâu vào lịch sử, ông càng thực sự yêu ngành khoa học này. Ngày ấy, trong mắt bạn bè, chàng sinh viên Vũ Minh Giang là người ham đọc sách, giỏi hùng biện với lối nói dí dỏm, trí tuệ và rất mê đá bóng. Anh nhanh chóng trở thành trò yêu của các bậc đại thụ như: thầy Phan Huy Lê, thầy Trần Quốc Vượng, thầy Hà Văn Tần… các thầy tâm huyết truyền kiến thức, truyền lửa cho trò, trò không phụ công các thầy, đam mê và tận lực với ngành học. Đầu năm 1972, trên sân trường Đại học Tổng hợp Hà Nội, giữa hàng trăm sinh viên chia tay thầy cô, bạn bè và mái trường thân yêu lên đường ra trận có sinh viên năm cuối Vũ Minh Giang, khi ấy anh đang ở tuổi 21. Vào chiến trường đúng lúc cuộc chiến đang trong thời kỳ khốc liệt, đối mặt giữa sự sống và cái chết, ông nói “Khi ấy chỉ nghĩ đến lý tưởng, đến việc phải làm gì cho đất nước…”. Có lẽ, ông cũng như một trong những người lính sinh viên của Trường Đại học Tổng Hợp tham gia cuộc chiến, tâm sự: “Tôi và đồng đội chiến đấu không chỉ giải phóng miền Nam mà còn để bảo vệ chính trường Đại học Tổng hợp của mình, bảo vệ ngôi trường mà sau chiến tranh chúng tôi sẽ trở về học tiếp”.

Năm 1974, theo sự phân công của lãnh đạo, ông trở lại trường Đại học Tổng hợp Hà Nội làm cán bộ giảng dạy ở khoa Lịch sử. Vượt qua cuộc sống eo hẹp, khó khăn, của giảng viên những năm thời bao cấp, ông lao vào học tập, nghiên cứu say mê như để bù lại khoảng thời gian đã mất trong quân ngũ. Sau khi thống nhất đất nước, Đảng và Nhà nước ta đã có tầm nhìn chiến lược sớm, có chủ trương đúng đắn trong việc chọn và cử những cán bộ ưu tú đi học tập ở nước ngoài. Đối tượng được đi đào tạo, bồi dưỡng chọn lọc kỹ. Là một trong những cán bộ trẻ vừa có năng lực, vừa có kinh nghiệm, giảng viên Vũ Minh Giang đã được cử đi làm nghiên cứu sinh ở Trường Tổng Hợp Quốc gia Moskva mang tên Lômônôxốp – một trường đại học danh tiếng trên thế giới, biểu tượng của trí tuệ nước Nga. Nơi đây đã sản sinh ra cho xứ sở bạch dương nhiều nhân vật kiệt xuất, là niềm tự hào của người Nga cũng như của những sinh viên Việt Nam đã và đang học tại ngôi trường này. Học trong trường, ông được những người thầy uyên bác, đôn hậu nhưng đặc biệt nghiêm khắc về khoa học hướng dẫn tận tình, chu đáo. Với chuyên ngành Lịch sử kinh tế, ông thể hiện là một nghiên cứu sinh có năng lực và chiều sâu kiến thức, được các giáo sư quý mến và đánh giá cao. Chính tại môi trường học tập và nghiên cứu lý tưởng này, ông đã học được những phương pháp nghiên cứu hiện đại áp dụng cho khoa học lịch sử. Ở Việt Nam khi ấy toán thống kê và phân tích định lượng là những phương pháp rất mới đối với khoa học xã hội nói chung và khoa học lịch sử nói riêng, đã được ông vận dụng vào luận án khoa học của mình. Năm 1985, ông đã bảo vệ xuất sắc luận án tiến sỹ. Sau đó, ông được chuyển tiếp lên làm thực tập sinh cấp cao và bảo vệ thành công luận án tiến sỹ khoa học ngay một năm sau (1986). Đó là một thành tích không mấy nghiên cứu sinh làm được. Không chỉ tiếp thu kiến thức chuyên môn, những người học ở Nga còn được trang bị một tâm nhìn xa. GS Vũ Minh Giang thường tâm đắc với câu nói của một viện sỹ từng làm Hiệu trưởng trường. Đại học Lômônôxốp: “Điều cốt yếu của một đại học là tầm nhìn của đại bàng”. Trong quan niệm của người Nga, chim đại bàng là biểu tượng cho tầm nhìn xa, sức mạnh và lòng can đảm. Được học tại Đại học Lômônôxốp không chỉ là niềm tự hào mà còn trở thành một thương hiệu. Quả thực là danh bất hư truyền. Những người được đào tạo từ ngôi trường này phần lớn đều đã trở thành những con người kiệt xuất, có nhiều đóng góp lớn lao cho đất nước như: GS Viện sỹ Nguyễn Văn Hiệu, GS Viện sỹ Đặng Vũ Minh, GS Viện sỹ Nguyễn Văn Đạo, GS Viện sỹ Đào Trọng Thi…

GS. TSKH Vũ Minh Giang cùng GS. Phan Huy Lê trong một buổi làm việc với Đại tướng Võ Nguyên Giáp

Cống hiến hết mình cho nghiên cứu khoa học và quản lý

Năm 1986, ông trở về nước tiếp tục giảng dạy tại trường Đại học Tổng hợp Hà Nội và được giao làm Chủ nhiệm bộ môn Lịch sử Việt Nam Cổ – Trung đại, cương vị mà trước đó các nhà sử học nổi tiếng như GS. Đào Duy Anh, GS. Phan Huy Lê đã từng đảm nhiệm. Từ năm 1988, do yêu cầu công tác, ông đảm đương các chức vụ quản lý, bắt đầu là phó, sau là chủ nhiệm Khoa Lịch sử kiêm phó giám đốc (sau là GĐ) Trung tâm Hợp tác nghiên cứu VN và Giao lưu văn hóa; Phó Tổng thư ký, sau là Phó Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử VN. Sau này, bằng những nỗ lực cống hiến và tài năng của mình, ông đã được giao đảm nhiệm nhiều cương vị khác nhau từ chủ nhiệm bộ môn, đến Phó giám đốc Đại học Quốc gia Hà Nội (2002 – 2012), Phó Bí thư thường trực Đảng ủy Đại học Quốc gia Hà Nội (2007 – 2011). Hiện nay, ông là Chủ tịch Hội đồng Khoa học và Đào tạo ĐHQG Hà Nội, phó Chủ tịch Hội đồng Di sản văn hoá Quốc gia ,phó Chủ tịch Hội Khoa học lịch sử Việt Nam. Cùng với những đề tài thuộc lĩnh vực khoa học lịch sử nghiên cứu đạt tới độ chuyên sâu, ông đã mở rộng ra các lĩnh vực nghiên cứu mang tính liên ngành cao cả trên lý luận và thực tiễn. Sau khi về nước, ông triển khai những hướng nghiên cứu khoa học chính như: Chế độ ruộng đất – kinh tế nông nghiệp và xã hội nông thôn; Lịch sử hệ thống chính trị, Nhà nước và Pháp luật Việt Nam; Các vấn đề lý thuyết và phương pháp nghiên cứu; Nghiên cứu Khu vực học và Việt Nam học… Ngay từ công trình khoa học cấp Bộ đầu tiên với đề tài: Quan hệ của ba nước trên bán đảo Đông Dương trong tiến trình lịch sử (năm 1987), ông đã được Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo đánh giá cao và tặng bằng khen. Sau đó, từ năm 1993 đến năm 2015, ông liên tục được tín nhiệm giao chủ trì nhiều đề tài cấp Nhà nước. Hệ thống chính trị trong lịch sử Việt Nam, Sự hình thành và phát triển vùng đất Nam Bộ từ cội nguồn đến thế kỷ VII… Những kết quả nghiên cứu của các đề tài này thành công đã góp phần vào việc xây dựng và phát triển đất nước, khẳng định được chủ quyền và lãnh thổ của đất nước. Trong mấy năm gần đây, ông được tín nhiệm giao tham gia thực hiện Đề án khoa học trọng điểm cấp Nhà nước Nghiên cứu biên soạn bộ Lịch sử Việt Nam. Cho đến nay ông đã công bố hàng trăm công trình khoa học có giá trị ở trong và ngoài nước, trong số đó phải kể đến những cuốn như lược sử vùng đất Nam Bộ – cuốn sách do ông chủ biên là công trình có giá trị khoa học và thực tiễn cao, góp phần xây dựng luận cứ khoa học về chủ quyền Việt Nam trên vùng đất Nam Bộ, được ĐHQGHN trao giải công trình khoa học tiêu biểu năm 2009, Lịch sử Việt Nam truyền thống và hiện đại, được trao giải thường KHCN của Đại học Quốc gia Hà Nội… Ngoài ra, trong nhiều năm làm nghiên cứu khoa học, ông đóng vai trò nòng cốt trong việc tổ chức nhiều hội thảo có giá trị mang lại tiếng vang với các học giả, nhà nghiên cứu trong và ngoài nước. Ông đã tham gia nhiều Hội đồng hoạch định những chính sách lớn của Đảng và Nhà nước như Hội đồng Quốc gia giáo dục, Hội đồng Lý luận Trung ương, Hội đồng Chính sách Khoa học & Công nghệ Quốc gia, Hội đồng chức danh giáo sư Nhà nước, Phó Chủ tịch hội đồng cấp Nhà nước xét giải thưởng Hồ Chí Minh và giải thưởng Nhà nước về khoa học và công nghệ… Dù ở vị trí công tác nào, ông cũng thể hiện tâm huyết và trình độ cao của một nhà nghiên cứu chuyên sâu và tinh thần đẩy trách nhiệm.

Ông là nhà khoa học có ý thức rất rõ về vai trò đi tiên phong trong nghiên cứu, nhằm có được những cơ sở khoa học đầy đủ, vững chắc để giải quyết và minh chứng các vấn đề thực tế yêu cầu. Ngay từ năm 1998, ông đã cùng với GS Phan Huy Lê, GS Đoàn Thiện Thuật bắt tay xây dựng ngành Việt Nam học ở Việt Nam. Trung tâm Hợp tác Nghiên cứu Việt Nam và Giao lưu văn hóa được xây dựng và là nòng cốt cho việc tổ chức 4 Hội thảo quốc tế về Việt Nam học mà ông giữ vai trò là Trưởng ban Thư ký và Trưởng ban Tổ chức. Đây là tiền đề cho sự ra đời của Viện Việt Nam học và Khoa học phát triển sau này. Thực tiễn phát triển của Viện trong hơn chục năm qua đã minh chứng về vai trò cần có của Viện đóng góp vào tiến trình phát triển chung, cả trong hoạt động nghiên cứu và trong công tác đào tạo, nhất là đào tạo sau đại học với những vấn để liên ngành về Việt Nam. Ông là người luôn tự vận động không mệt mỏi, ở các lĩnh vực mà ông tham gia đều thấy ông có hứng thú nghiên cứu rất đặc biệt.

GS.TSKH Vũ Minh Giang hướng dẫn học viên cao học trường Đại học Việt – Nhật khảo sát làng Bách Cốc, huyện Vụ Bản tỉnh Nam Định

Người thầy đáng kính của nhiều thế hệ học trò

Có thể nói ngay từ những ngày đầu được nghiệp sử học “chọn”, ông đã gắn bó đời mình với nghề làm thầy, nghề cao quý nhất trong những nghề cao quý. Ở ông có phẩm chất của một người thầy, phẩm chất của nhà nghiên cứu và dù cho phổ hoạt động rất rộng nhưng dù hoạt động trong lĩnh vực nào ông cũng giữ vững trong mình một NGƯỜI THẤY. Trong con mắt của học trò, Ông là người có uy của một người thấy mẫu mực, đáng kính. Không thể kể hết bao nhiêu nghiên cứu sinh đã được ông tận tình hướng dẫn, chỉ bảo. Các vấn để khoa học lịch sử được ông gợi mở, hướng dẫn cặn kẽ, đồng thời các học trò cũng học được từ người thầy của mình một tư duy có hệ thống, logich chặt chẽ.

Ông nghiêm túc với bản thân và yêu cầu các thế hệ học trò của mình cũng như vậy. “Cõi học là mênh mông”, ông ở bên các học trò của mình để giúp họ học tập theo một cách vừa tận tình vừa nghiêm khắc. Nhưng trên tất cả, họ hiểu con người thầy, họ ngưỡng mộ và kính yêu ông. Ông gần gũi họ trong công việc, trong cuộc sống. Những lúc vui họ tìm ông, những khi cuộc sống gặp trắc trở họ cũng tìm đến ông như một chỗ dựa tinh thần, ấm áp và tin cậy. Ông coi nghề làm thầy là sự nghiệp, là hạnh phúc và cũng là trách nhiệm đối với thế hệ trẻ. “Với tôi, người thầy, nghề giáo nói chung có hai điều thiêng liêng nhất phải có, đó là tâm huyết với nghiệp làm thây của mình và phải quan tâm tới chuyện mình là thế nào trong mắt các học trò” – ông chia sẻ – “Nếu ai cũng tâm niệm điều đó, chắc chắn ngành giáo dục sẽ thay đổi nhiều. Các thầy cô đều hiểu học trò của mình cân cái gì, nếu có tâm huyết, họ sẽ có những hiến kế, để xuất hay cho ngành. Còn nếu quan tâm tới hình ảnh của mình trong mắt học trò, họ sẽ biết tự sửa mình để làm thấy cho đáng làm thấy”. Trong số các học trò của ông, nhiều người đã thành danh và không ít vẫn được ông tận tình giúp đỡ và đã trở thành đồng nghiệp, cộng sự đắc lực của ông. Không chỉ giảng dạy ở trong nước, ông còn được mời thỉnh giảng ở nhiều trường đại học danh tiếng nước ngoài như ĐH Tokyo (Nhật Bản), ĐH Berkeley (Hoa Kỳ), ĐH Paris VII (Pháp). Tâm huyết của ông với nghề còn thể hiện ở sự trăn trở, ở những đóng góp cho sự nghiệp giáo dục – đào tạo trong nhà trường. Ông là người khởi xướng và chỉ đạo công tác đổi mới tuyển sinh theo theo hướng đánh giá năng lực người học của ĐHQGHN từ nhiều năm trước. Đây thực sự là một bước bứt phá thể hiện vai trò đầu tàu, tiên phong của ĐHQGHN cho ngành giáo dục nước nhà. Ngay đối với vấn đề đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục hiện nay, ông cũng đưa ra những ý kiến, quan điểm rõ ràng, cụ thể và gắn với thực tiễn, với xu hướng phát triển của thời đại và có những đóng góp thiết thực.

GS.TSKH Vũ Minh Giang tham gia đoàn công tác của Hội đồng Lý luận TW tại Trường Sa

GS TSKH Vũ Minh Giang là người đọc nhiều, hiểu sâu và uyên bác trong nhiều lĩnh vực. Kho kiến thức của ông dồi dào tới mức cho mọi người cảm giác không khi nào khai thác hết. Tiếp xúc với ông, đọc các công trình nghiên cứu của ông, ta thấy một Vũ Minh Giang: đĩnh đạc, tự tin, sắc sảo, nghiêm túc, tinh thần trách nhiệm, ý thức về những trang viết, ý thức với nghề làm thầy của mình, đàng hoàng chính trực. Năm 2010, trước thềm Đại lễ kỷ niệm 1000 năm Thăng Long – Hà Nội, một trong những hoạt động học thuật lớn nhất, duy nhất và thiết thực nhất trong Đề án được Thủ tướng phê duyệt là Hội thảo quốc tế Hà Nội học với chủ đề: Thủ đô Hà Nội phát triển theo hướng bền vững trong bối cảnh biến đổi toàn cầu. ĐHQGHN được tin tưởng giao nhiệm vụ là cơ quan thường trực tổ chức Hội thảo. Và ông đảm nhiệm vai trò trưởng ban tổ chức hội thảo ý nghĩa này. Hội thảo đã thành công tốt đẹp, được lãnh đạo Đảng và Nhà nước đánh giá cao. Trong những năm gần đây, khi vấn đề biển Đông và cuộc đấu tranh về chủ quyền Việt Nam trên hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa đòi hỏi ngày càng cao sự góp sức của các nhà sử học, ông đã dồn hết tâm sức vào sự nghiệp này với những bài viết và hoạt động có tính chiến đấu cao. Đặc biệt là công trình Cơ sở học về chủ quyền Việt Nam trên hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa đăng trên Tạp chí Khoa học và Công nghệ của Bộ Khoa học và Công nghệ, được giới chuyên môn trong và ngoài nước đánh giá cao. Hiện nay, với tư cách là Phó Chủ nhiệm đề án cấp Nhà nước, ông cùng với nhiều nhà sử học đầu ngành đang tập trung công sức cho việc xây dựng một công trình Lịch sử Việt Nam. Đây là Bộ quốc sử lớn nhất từ trước tới nay bao quát bộ lịch sử Việt Nam, từ thời nguyên thủy cho đến hiện nay. Bộ Quốc sử có quy mô lên tới 25 tập thông sử và 5 tập biên niên sự kiện, ông đang tập trung cao độ để dồn trí tuệ và sức lực cho công trình khoa học để đời này.

Hơn 40 năm cống hiến cho sự nghiệp GD&ĐT và NCKH, đã xấp xỉ tuổi 70 nhưng ông không hề biết đến nghỉ ngơi. Với độ chín của một nhà khoa học đầu nghành ông vẫn miệt mài với các vấn đề nghiên cứu vừa có tính học thuật, vừa có tính thực tiễn cao mà độ khó, độ gợi mở, định hướng… đòi hỏi sự nhạy cảm và uyên bác. Vẫn miệt mài lên lớp truyền kiến thức, truyền lửa cho các thế hệ người học từ cấp cán bộ nguồn của Trung ương, thành phố Hà Nội đến nghiên cứu sinh của các trường đại học danh tiếng trong và ngoài nước. Tiếp tục cống hiến tận tâm, tận lực cho các vấn đề lớn của đất nước… Là người thấy có kiến thức uyên bác, phong cách đĩnh đạc, khúc triết và hùng biện trong diễn thuyết, ông đã mang lại sự hấp dẫn “mê hoặc” trong các giờ giảng, trong các buổi thuyết trình ở các sự kiện lớn. Nhen lên trong lòng người nghe tình yêu đối với môn Lịch sử, sự quan tâm, hứng thú đối với những vẫn để sau khi đã được nghe ông nói. Với những đóng góp to lớn đó trong sự nghiệp nghiên cứu và giảng dạy, GS. TSKH Vũ Minh Giang đã được Đảng và Nhà nước tặng thưởng những phần thường cao quý như: Huân chương Lao động hạng Nhất, hạng Nhì, hạng Ba; Được Thủ tướng Chính phủ ba lần tặng bằng khen; Được Chính phủ Pháp tặng Huân chương Cành cọ Hàn lâm. Năm 2017 ông được Chủ tịch nước ký tặng danh hiệu Nhà Giáo Nhân dân cao quý.

Thực tế hơn 40 năm công tác và phục vụ cho sự nghiệp GD&ĐT đã khẳng định vai trò và năng lực của ông cả trong đào tạo, trong NCKH và các lĩnh vực văn hóa xã hội của đất nước. Nhắc đến ông là nhắc đến một trong những nhà khoa học và chuyên gia đầu ngành về lịch sử và một số chuyên ngành trong lĩnh vực văn hóa, giáo dục. Con người ông là thế, khí chất đàng hoàng, trung thực, tư duy của một nhà khoa học, một học giả xuất sắc: sắc sảo, thận trọng, chặt chẽ, logich, nhìn nhận vấn đề nhanh, sâu, kiến giải thấu đáo bằng cái tâm của người làm khoa học chân chính. Dường như lớp trí thức “vàng” thế hệ ông đều có phẩm chất này. Quê hương Hải Phòng, vùng đất cửa biển cho ông sự mạnh mẽ, quyết đoán, trọng nghĩa, trọng tình. Môi trường quân ngũ rèn cho ông đức kiên trung, sự nghiêm khắc. Ngôi trường đại học Tổng hợp Moskva danh tiếng, trung tâm hàng đầu của thế giới về đào tạo, nghiên cứu các lĩnh vực quan trọng nhất của khoa học hiện đại, một trong những trường ĐH hàng đầu thế giới, trường có tới 11 người đoạt giải Nobel và 5 huy chương Fields, rất nhiều viện sỹ, các chính trị gia hàng đầu, và các nhà văn nổi tiếng cũng xuất thân từ ngôi trường này… đã trang bị cho ông kiến thức ban đầu cũng như phương pháp tư duy để ông trở thành một trong những nhà khoa học đầu ngành thành danh và có “uy”, có nhiều đóng góp cho đất nước. Ngôi trường Đại học Tổng Hợp Hà Nội với mấy chục năm gắn bó đã rèn đúc nên một người thầy uyên thâm và đáng kính Vũ Minh Giang. Và trên tất cả là những đóng góp lớn lao của ông cho đời trên tất cả những lĩnh vực công tác ông đã trải qua là phần thưởng lớn nhất mà ông có được, không nhiều người làm được như vậy. Gần một đời người đã đi qua, vẫn một Vũ Minh Giang hết lòng, tận tâm với công việc, chân thành, bao dung, chữ ĐẠO và ĐỜI giữ trọn, ngay thẳng với chính mình, “được sống đúng là mình” như GS.NGND Vũ Minh Giang vẫn thường tâm niệm.

Trích nguồn :Sách 100 giáo sư Việt nam trọn đời cống hiến.

Professor and Doctor of Science, People's Teacher Vũ Minh Giang — A Dedicated Teacher and Scientist

By Administrator — January 28, 2026, 15:39 GMT+7

The first time I met Professor Vũ Minh Giang, what struck me most was his bright eyes, broad forehead, and the calm, dignified, generous and compassionate manner he carried himself with. His friends, colleagues and students have found in him an open-hearted and strong personality, decisive yet chivalrous, deeply appreciative of human bonds, and inspiring a sense of trust—the qualities of a true quân tử, or gentleman, and, in particular, the distinctive character of a Hải Phòng native.

Today, he is a senior expert and serves as Chairman of the Scientific and Training Council of Vietnam National University, Hanoi, Vice Chairman of the National Council for Cultural Heritage, and Vice President of the Vietnam Association of Historical Sciences, among other positions.

Continuing the Family’s Patriotic Tradition

Professor Vũ Minh Giang was born on May 27, 1951, in Đông Triều, where his parents—who had embraced the revolutionary cause at an early age—made the determined decision to leave their homeland and join the resistance in the revolutionary base.

His father was from Minh Tân Commune, Thủy Nguyên District, while his mother was from Đông Phương Commune, Kiến Thụy District, Hải Phòng.

In 1955, young Vũ Minh Giang returned to Hải Phòng with his parents from the Fourth War Zone.

His native land occupied an important strategic position, serving as a gateway from the sea to Thăng Long–Hanoi. It was also the setting for celebrated victories in Vietnam’s long history of resistance against foreign invaders, including the resounding victories on the Bạch Đằng River under the command of Ngô Quyền in 938, Lê Hoàn in 981, and Trần Hưng Đạo in 1288.

Hải Phòng—the “City of Red Flamboyant Flowers”—is also known as a windswept port city, a land deeply rooted in culture and one that has nurtured generations of outstanding talent for the country, including Lê Chân, Mạc Đăng Dung, Nguyễn Bỉnh Khiêm, Nguyễn Hữu Cầu, Nguyễn Đức Cảnh and Tô Hiệu.

Perhaps it was the culture of Hải Phòng that helped shape the intelligence, determination, strength, integrity, honesty and composure that have characterized Professor Vũ Minh Giang as a teacher and scientist. Whatever position he has held, he has consistently demonstrated a strong sense of responsibility.

A Passion for Learning and Building Knowledge

In 1968, after graduating from high school, he was selected to study History at Hanoi University, then known as the University of Hanoi.

At this institution, one of the oldest and most prestigious universities in Indochina, he had the opportunity to study under and remain close to many of the country’s leading intellectuals and scientists.

Many people choose their profession, but in his case, it was as though his profession had chosen him. He had not initially intended to pursue history as his life’s vocation, yet eventually devoted his entire career to it. Perhaps it was a matter of fate.

He recalled:

“At first, I wanted to study mathematics, so I was not particularly happy when I was assigned to the History Department.”

His decision was influenced in part by his father’s advice. His father, a revolutionary intellectual who had once been in charge of a major newspaper, told him:

“If a subject is part of the curriculum of a major university, then every discipline is important. What matters is whether you strive to reach the highest level in that field.”

At the same time, immersing himself deeply in history led him to develop a genuine love for the discipline.

In the eyes of his fellow students at the time, Vũ Minh Giang was an avid reader, a gifted speaker known for his witty and intellectually engaging style, and an enthusiastic football player. He quickly became a favorite student of eminent scholars such as Professor Phan Huy Lê, Professor Trần Quốc Vượng and Professor Hà Văn Tần.

These teachers devoted themselves to passing on both knowledge and inspiration to their students, and Vũ Minh Giang responded by pursuing his field with passion and dedication.

In early 1972, on the grounds of Hanoi University, hundreds of students gathered to bid farewell to their teachers, friends and beloved university as they left for the battlefield. Among them was Vũ Minh Giang, then a 21-year-old final-year student.

He entered the battlefield at a time when the war was at its most intense, confronting the stark reality between life and death. Looking back, he said:

“At that time, all I thought about was our ideals and what I had to do for the country.”

Like many of the university’s student soldiers who went to war, he later recalled:

“My comrades and I fought not only to liberate the South, but also to protect our own university—to protect the institution to which we would return to continue our studies after the war.”

In 1974, following an assignment from the leadership, he returned to Hanoi University as a lecturer in the History Department.

Despite the difficult and austere conditions faced by university lecturers during the subsidy period, he immersed himself in study and research with remarkable intensity, seemingly determined to make up for the time he had lost while serving in the military.

After national reunification, the Party and State adopted an early strategic vision and appropriate policies for selecting outstanding cadres and sending them abroad for further education and training.

Those chosen for overseas study were carefully selected. As a young cadre who possessed both ability and practical experience, lecturer Vũ Minh Giang was sent to pursue postgraduate research at Lomonosov Moscow State University, one of the world’s renowned universities and a symbol of Russian intellectual achievement.

The university had produced many outstanding figures who became a source of pride for the Russian people, as well as for generations of Vietnamese students who have studied there.

At the university, he was fortunate to study under distinguished scholars who were erudite and kind-hearted, yet exceptionally rigorous in matters of scholarship. In the field of economic history, he demonstrated both strong research capabilities and considerable depth of knowledge, earning the respect and high regard of his professors.

It was in this ideal academic and research environment that he learned modern research methodologies applicable to the study of history.

At the time in Vietnam, statistical mathematics and quantitative analysis were still very new approaches in the social sciences in general and historical research in particular. He incorporated these methods into his doctoral research.

In 1985, he successfully defended his doctoral dissertation. He was subsequently admitted to an advanced research program and, just one year later, in 1986, successfully defended his Doctor of Science dissertation.

This was an achievement that few postgraduate researchers managed to accomplish.

Beyond acquiring specialized knowledge, those trained in Russia also developed a broader and more far-reaching outlook. Professor Vũ Minh Giang has often cited a saying by an academician who once served as rector of Lomonosov University:

“The essence of a university lies in the vision of an eagle.”

In Russian culture, the eagle symbolizes foresight, strength and courage.

Studying at Lomonosov University was not merely a source of pride; it also became a mark of distinction. Its reputation was well deserved. Many of those trained there went on to become outstanding figures who made major contributions to their country, including Academician Nguyễn Văn Hiệu, Academician Đặng Vũ Minh, Academician Nguyễn Văn Đạo and Academician Đào Trọng Thi.

Professor and Doctor of Science Vũ Minh Giang with Professor Phan Huy Lê during a working session with General Võ Nguyên Giáp.

Devoting Himself to Scientific Research and Academic Administration

In 1986, he returned to Vietnam and continued teaching at Hanoi University. He was appointed Head of the Department of Ancient and Medieval Vietnamese History, a position previously held by such renowned historians as Professor Đào Duy Anh and Professor Phan Huy Lê.

Beginning in 1988, in response to professional requirements, he took on a series of administrative positions, initially as Deputy Head and later Head of the History Department, while also serving as Deputy Director and subsequently Director of the Center for Vietnamese Studies and Cultural Exchange.

He later served as Deputy Secretary-General and then Vice President of the Vietnam Association of Historical Sciences.

Through his dedication and ability, he subsequently held a number of other positions, from department head to Vice President of Vietnam National University, Hanoi (2002–2012), and Permanent Deputy Secretary of the University’s Party Committee (2007–2011).

Today, he serves as Chairman of the Scientific and Training Council of Vietnam National University, Hanoi, Vice Chairman of the National Council for Cultural Heritage, and Vice President of the Vietnam Association of Historical Sciences.

Alongside highly specialized research in history, he expanded his work into a range of interdisciplinary fields, both theoretical and practical.

After returning to Vietnam, he pursued several major research directions, including:

· Landholding systems, agricultural economics and rural society;

· The history of Vietnam’s political system, state and legal institutions;

· Theoretical and methodological issues in research;

· Area studies and Vietnamese studies.

His first ministerial-level research project, Relations among the Three Countries of the Indochinese Peninsula in the Course of History (1987), was highly regarded by the Minister of Education and Training, who awarded him a certificate of merit.

From 1993 to 2015, he was continuously entrusted with leading numerous national-level research projects, including The Political System in Vietnamese History and The Formation and Development of the Southern Region from Its Origins to the Seventh Century.

The successful findings of these projects contributed to national development and provided scholarly foundations for affirming Vietnam’s sovereignty and territorial integrity.

In recent years, he has also been entrusted with participating in the major national-level research project to compile the comprehensive History of Vietnam.

To date, he has published hundreds of valuable scholarly works both in Vietnam and abroad.

Among them is A Brief History of the Southern Land, a work for which he served as chief editor. The book has considerable scholarly and practical value and has contributed to establishing a scientific basis for Vietnam’s sovereignty over the southern region. It received Vietnam National University, Hanoi’s Award for Outstanding Scientific Works in 2009.

Another notable work is Traditional and Modern Vietnamese History, which received the university’s Science and Technology Award.

Throughout his many years of research, he has also played a key role in organizing numerous major academic conferences that have attracted considerable attention from scholars and researchers both in Vietnam and abroad.

He has served on a number of councils involved in formulating major Party and State policies, including the National Council for Education, the Central Theoretical Council, the National Council for Science and Technology Policy, and the State Council for Professorial Titles.

He has also served as Vice Chairman of the State-level Council responsible for considering the Hồ Chí Minh Prize and State Prizes in Science and Technology.

Whatever position he has held, he has consistently demonstrated the dedication and high level of expertise of a deeply committed scholar, together with a strong sense of responsibility.

He is a scientist with a clear awareness of the pioneering role of research: establishing a complete and solid scientific foundation for addressing and substantiating practical issues that arise in society.

As early as 1998, together with Professor Phan Huy Lê and Professor Đoàn Thiện Thuật, he began laying the foundations for Vietnamese Studies as an academic field in Vietnam.

The Center for Vietnamese Studies and Cultural Exchange was established and became the core institution for organizing four international conferences on Vietnamese Studies, at which he served as both Secretary-General and Head of the Organizing Committee.

This work laid the foundation for the subsequent establishment of the Institute of Vietnamese Studies and Development Sciences.

The Institute’s development over more than a decade has demonstrated the important role it can play in the country’s broader development, both in research and in education and training, particularly postgraduate training in interdisciplinary Vietnamese studies.

He has always pushed himself tirelessly, and in every field he has participated in, he has displayed a distinctive enthusiasm for research.

Professor and Doctor of Science Vũ Minh Giang guiding graduate students from the Vietnam–Japan University during a field study in Bách Cốc Village, Vụ Bản District, Nam Định Province.

A Respected Teacher to Generations of Students

It can be said that from the very moment the discipline of history “chose” him, he devoted his life to teaching—the noblest of professions.

He possesses the qualities of a teacher as well as those of a researcher. Although his professional activities span a remarkably broad range, whatever field he works in, he has always remained, above all, a TEACHER.

In the eyes of his students, he commands the authority and respect of an exemplary teacher. It would be impossible to count all the doctoral students whom he has patiently guided and mentored.

He has opened up new directions for research in history and provided meticulous guidance, while his students have also learned from him a systematic approach to thinking and rigorous logical reasoning.

He is demanding of himself and expects the same from successive generations of his students.

“The realm of learning is boundless,” he says, and he stands alongside his students to help them learn in a manner that is both devoted and demanding.

Yet above all, they understand the person behind the teacher. They admire and respect him deeply.

He is close to his students both professionally and personally. They turn to him in moments of happiness, and when life becomes difficult, they also seek him out as a warm and trustworthy source of emotional support.

He regards teaching as his life’s calling, his happiness and his responsibility toward younger generations.

He once shared:

“For me, there are two sacred things that every teacher and the teaching profession as a whole must have: dedication to the vocation of teaching, and concern for how one is perceived in the eyes of one’s students.”

He continued:

“If everyone kept those two things in mind, education would certainly change significantly. Teachers would understand what their students need and, if they were truly dedicated, they would have valuable ideas and proposals for the sector. And if they cared about how they are perceived by their students, they would know to correct themselves and strive to become the kind of teachers worthy of the profession.”

Among his students, many have gone on to establish successful careers, while many others have continued to receive his wholehearted support and have subsequently become his colleagues and trusted collaborators.

He has not only taught in Vietnam but has also been invited as a visiting lecturer at prestigious universities abroad, including the University of Tokyo in Japan, the University of California, Berkeley, in the United States, and Paris VII University in France.

His dedication to teaching is also reflected in his deep concern for and contributions to education and training reform.

Years ago, he initiated and directed reforms to the admissions system at Vietnam National University, Hanoi, toward an approach based on assessing students’ capabilities.

This represented a genuine breakthrough and demonstrated the university’s pioneering and leading role in the country’s education sector.

On the issue of fundamental and comprehensive education reform today, he has likewise offered clear and concrete views grounded in practical realities and aligned with contemporary development trends, making substantive contributions to the field.

Professor and Doctor of Science Vũ Minh Giang participating in a working delegation of the Central Theoretical Council in Trường Sa.

Professor and Doctor of Science Vũ Minh Giang is widely read, deeply knowledgeable and highly accomplished across many fields.

His reservoir of knowledge is so extensive that those around him may feel it could never be fully exhausted.

Meeting him and reading his scholarly works reveals a Vũ Minh Giang who is composed, confident, perceptive and serious; a man with a strong sense of responsibility, deeply conscious of the words he writes and of his vocation as a teacher; a dignified and upright intellectual.

In 2010, on the eve of the grand millennium anniversary of Thăng Long–Hanoi, one of the major, distinctive and most practically meaningful academic activities under the Government-approved program was the International Conference on Hanoi Studies, themed “Developing Hanoi as a Sustainable Capital in the Context of Global Change.”

Vietnam National University, Hanoi was entrusted with serving as the standing body responsible for organizing the conference, and Professor Vũ Minh Giang served as its Head of the Organizing Committee.

The conference was a great success and received high recognition from Party and State leaders.

In recent years, as issues surrounding the East Sea and Vietnam’s sovereignty over the Hoàng Sa and Trường Sa archipelagos have increasingly required the contributions of historians, he has devoted considerable energy to this field through articles and scholarly activities demonstrating a strong sense of scholarly engagement.

Of particular note is his work The Scholarly Foundations of Vietnam’s Sovereignty over the Hoàng Sa and Trường Sa Archipelagos, published in the Journal of Science and Technology of the Ministry of Science and Technology, which has received high regard from specialists both in Vietnam and abroad.

Today, as Deputy Head of a national-level research project, he is working alongside many of the country’s leading historians on the compilation of a comprehensive History of Vietnam.

This is the largest national history project ever undertaken, covering the history of Vietnam from prehistoric times to the present. The work is planned to comprise 25 volumes of general history and five volumes of chronological historical events.

He is devoting his full intellectual and physical energy to this monumental scholarly undertaking.

After more than 40 years devoted to education, training and scientific research, and despite approaching the age of 70, he shows no sign of slowing down.

With the maturity of a leading scholar, he continues to pursue research questions that are both academically significant and highly relevant to practical realities—questions whose complexity, openness and potential to shape future directions demand exceptional sensitivity and erudition.

He continues to lecture tirelessly, passing on knowledge and inspiration to successive generations of learners, from prospective central and Hanoi municipal cadres to doctoral researchers at prestigious universities in Vietnam and abroad.

He continues to devote himself wholeheartedly to major issues facing the country.

As a teacher possessing broad knowledge and a poised, lucid and eloquent speaking style, he brings an almost “mesmerizing” appeal to his lectures and presentations at major events.

He kindles in his listeners a love of history, as well as curiosity and sustained interest in the issues he discusses long after his presentations have ended.

For his major contributions to research and teaching, Professor and Doctor of Science Vũ Minh Giang has received numerous prestigious honors from the Party and State, including the first-, second- and third-class Labor Orders.

He has also received Certificates of Merit from the Prime Minister on three occasions.

The Government of France has awarded him the Order of Academic Palms (Ordre des Palmes académiques).

In 2017, the President of Vietnam conferred upon him the prestigious title of People’s Teacher.

More than 40 years of service to education, training and scientific research have demonstrated his capabilities and contributions not only in education and research, but also across the country’s cultural and social spheres.

To mention Vũ Minh Giang is to speak of one of Vietnam’s leading historians and scholars, as well as a leading expert in several fields related to culture and education.

That is the person he is: dignified and honest in character; a distinguished scholar whose thinking is perceptive, cautious, rigorous and logical; someone who grasps issues quickly and deeply and offers thoughtful interpretations with the integrity of a true scientist.

It seems that many members of the “golden generation” of intellectuals to which he belongs share these qualities.

His native Hải Phòng, a coastal gateway, gave him strength, decisiveness and a deep appreciation for loyalty and human bonds.

His years in the military forged in him steadfastness and discipline.

The prestigious Moscow State University—the world’s leading center for education and research in many of the most important fields of modern science, and one of the world’s foremost universities—provided him with a solid foundation of knowledge and intellectual methods.

The university has produced 11 Nobel laureates and five Fields Medalists, as well as numerous academicians, leading politicians and renowned writers.

All of this equipped him with the knowledge and intellectual framework that helped him become one of Vietnam’s leading and highly respected scholars, making significant contributions to the country.

Meanwhile, his decades-long association with Hanoi University helped shape him into the erudite and respected teacher that is Vũ Minh Giang.

Above all, however, the greatest reward he has received is the enormous contribution he has made throughout the many fields of work in which he has served—a level of contribution that few people are able to achieve.

After a lifetime has nearly passed, Vũ Minh Giang remains devoted wholeheartedly and conscientiously to his work: sincere, generous, faithful to both his principles and his responsibilities, honest with himself, and committed to what he has always held as his guiding ideal—“to live truly as oneself.”

Source: The book 100 Vietnamese Professors Who Devoted Their Lives to the Nation.